(Satipatthana වෙබ් අඩවියේ පළවූ ආචාර්ය දමෙන්ද පෝරගේ විසින් රචිත ලිපියේ සිංහල පරිවර්තනය)
අතීත ලෝකය යනු කඩු සහ ලේ වැගිරීම් මත ගොඩනැඟුණු එකකි. අධිරාජ්යයන් බිහි වූයේ යුද සේනාවන්ගේ බලයෙනි. පාලකයන් අතර සන්ධාන ඇති වූයේ රන් රිදී, ඇතන් හෝ දේශපාලනික විවාහ සබඳතා මඟිනි. නමුත් මීට වසර දෙදහසකට වඩා පෙර, ඉන්දියාව සහ ශ්රී ලංකාව අතර පැවති එක්තරා රාජකීය මිත්රත්වයක් මේ සියලු සම්ප්රදායන් අභියෝගයට ලක් කළේය. එහි ප්රතිඵලය වූයේ කිසිදා දිරාපත් නොවන, වටිනාකම අඩු නොවන, කාලයට වැසී නොයන අසිරිමත් තෑග්ගකි. එය ශ්රී ලංකාවේ සංස්කෘතික, ආගමික සහ සමාජීය ගමන් මඟ සදහටම වෙනස් කළේය.
මෙම පින්බර පොසොන් පුර පසළොස්වක පොහෝ දිනයේදී, දඹදිව අශෝක අධිරාජයා සහ අනුරාධපුරයේ දේවානම්පියතිස්ස රජු අතර පැවති ඒ සුවිශේෂී මිත්රත්වය සහ සැබෑ තෑග්ගක් යනු කුමක්දැයි ඔවුන් අපට කියා දුන් අකාලික පාඩම අපි නැවත සිහිපත් කරමු.
දේශසීමා ඉක්මවා ගිය මිත්රත්වයක්
අශෝක අධිරාජයා සහ තිස්ස රජු පියවි ඇසින් එකිනෙකා දැකීමටත් බොහෝ කලකට පෙර සිටම ඔවුන් අතර පැවතියේ දැඩි අන්යෝන්ය ගෞරවයකි. ඔවුහු සුවිශාල රාජ්යයන් පාලනය කළ සමකාලීනයන් වූහ. සාගරය තරණය කරමින් සුබපැතුම් සහ මිත්රත්වයේ පණිවිඩ රැගෙන ගිය දූතයන් හරහා මෙම සබඳතාවය නිරන්තරයෙන් අලුත් විය.
තිස්ස කුමරු අනුරාධපුරයේ රජු ලෙස අභිෂේක ලැබූ පසු, ඔහු කළ මුල්ම රාජ්ය තාන්ත්රික කටයුත්තක් වූයේ පැලලුප් නුවර අශෝක අධිරාජයා වෙත ලංකාවේ අනර්ඝතම වස්තුවෙන් පිරි දූත පිරිසක් යැවීමයි. ඒ අතර ඉතා වටිනා මැණික්, මුතු සහ දුර්ලභ උණ උණබම්බු විය.
තිස්ස රජුගේ මෙම මිත්රශීලී පියවරෙන් බෙහෙවින් පැහැදුණු අශෝක අධිරාජයා, ඊට පෙර නොවූ විරූ අයුරින් ප්රතිචාර දැක්වීය. ඔහු තිස්ස රජුගේ රාජකීය අභිෂේකය තවදුරටත් තහවුරු කිරීම සඳහා අවශ්ය සියලුම රාජකීය ආභරණ සහ භාණ්ඩ ලංකාවට එවූවා පමණක් නොව, ඉතිහාසයේ නොමැකෙන නාමයක් ද තෑගි කළේය. ඒ “දෙවියන්ට ප්රිය වූ” යන අර්ථය ඇති “දේවානම්පිය” යන ගරු නාමයයි.
කෙසේ වෙතත්, පැලලුප් නුවර මාලිගයේ අසීමිත ධන සම්පත් මැද ඇවිද ගිය අශෝක අධිරාජයාගේ සිතේ මහත් නොසන්සුන්තාවයක් පැවතුණි. භෞතික ධනය තාවකාලික බව ඔහු හොඳින්ම දැන සිටියේය. කාලිංග යුද්ධයේ බිහිසුණු බව, මියගිය සහ අවතැන් වූ මිනිසුන්ගේ විලාපය ඔහු සියැසින් දැක තිබුණි. ඔහු කලක් “චණ්ඩාශෝක” ලෙස හැඳින්වුණ ද, දැන් ඒ චරිතය මියගොස් අවසන්ය.
බුදුන් වහන්සේගේ ශ්රී සද්ධර්මයේ නිවුණු මඟ පෙන්වීම ඔස්සේ ඔහු අධ්යාත්මික පිබිදීමක් ලබා තිබුණි. ධර්මයේ සිසිලස විඳි ඔහු, “ධර්මාශෝක” බවට පත්ව සිටියේය.
තිස්ස රජු එවූ මැණික් දෙස බලමින් අශෝක රජු තමන්ගෙන්ම මෙසේ ප්රශ්න කළේය: “මා උසස්ම කොට සලකන මගේ හොඳම මිතුරාට මා දිය හැකි උතුම්ම සහ වටිනාම තෑග්ග කුමක්ද?”
“සබ්බ දානං ධම්ම දානං ජිනාති – සියලු දානයන්ට වඩා ධර්ම දානය උතුම් වන්නේය.”
ධම්මපදය (354 ගාථාව)
තිස්ස රජුට රන් රිදී හෝ අශ්වයන් යැවීම නිශ්ඵල බව අශෝක රජු වටහා ගත්තේය. මන්ද තිස්ස යනු දැනටමත් සියලු භෞතික සම්පත්වලින් ආඪ්ය වූ රජෙකි. තමන් තම මිතුරාට සැබවින්ම ආදරය කරන්නේ නම්, තමන්ට අභ්යන්තර සාමය, පැහැදිලිකම සහ සැනසීම උදාකර දුන් ඒ උතුම්ම දෙය මිතුරාට ද දිය යුතුය. ඒ අනුව ඔහු තම මිතුරාට “ධර්මයේ තෑග්ග” දීමට තීරණය කළේය.
දයාබර පුත්රයෙකුගේ දේශාටනය
මෙය සේද රෙදිවලින් ඔතා හෝ පෙට්ටියක බහා යැවිය හැකි තෑග්ගක් නොවේ. ධර්මය රැගෙන යා හැක්කේ එය ප්රායෝගිකව ජීවත් කරවන උතුමෙකුගේ හදවතක සහ මනසක පමණි. එබැවින් මෙම පණිවිඩය උපරිම පිරිසිදුභාවයෙන් සහ ගෞරවයෙන් යුතුව ලංකාවට සන්නිවේදනය කිරීම සඳහා අශෝක රජු සාමාන්ය දූතයන් යැවූයේ නැත. ඔහු ඒ සඳහා තෝරා ගත්තේ තමන්ගේම ලෙයින් හැදුනා වූ, රහත් භාවයට පත් මහින්ද මහ රහතන් වහන්සේ ඇතුළු ධර්මදූත පිරිසයි.
අද වැනිම වූ උතුම් පොසොන් පුර පසළොස්වක පොහෝ දිනක, මිහින්තලා ගල් පර්වතය මතට මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ ඇතුළු පිරිස වැඩම කළහ.
ඒ මොහොතේ, තිස්ස රජු මුව දඩයමක නිරත වෙමින්, ලඳු කැලෑව අතරින් දිව ගිය මුවෙකු පසුපස හඹා යමින් සිටියේය. දඩයම යනු පැරණි ලෝකයේ සංකේතයකි: එය ලුහුබැඳීම, අල්ලා ගැනීම සහ බලය පෙන්වීම මත පදනම් වූවකි. නමුත් එදින ලංකාවේ ඉරණම වෙනස් කිරීමට විශ්වය විසින් වෙනත් මඟක් සූදානම් කර තිබුණි.
වන ලැහැබ අතරින් රජුගේ නම පමණක් කියමින් නැඟුණු හඬක් දෝංකාර දුන්නේය:
“තිස්ස”.
රජෙකුට ඔහුගේ නමින් පමණක් කතා කිරීමට තරම් නිර්භීත වූයේ කවුදැයි මවිතයෙන් යුතුව රජු උඩ බැලුවේය. එහිදී පර්වතය මත වැඩ සිටි ශාන්ත, තේජවන්ත මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේව රජුට දැකගත හැකි විය. රහතන් වහන්සේ රජුගේ බිය දුරු කරමින්, ශ්රී ලාංකීය ශිෂ්ටාචාරයේ පදනම බවට පත් වූ ඒ අසිරිමත් වදන ප්රකාශ කළහ:
“සමණා මයං මහාරාජ – ධම්මරාජස්ස සාවකා: තමේව අනුකම්පාය – ජම්බුදීපා ඉධාගතා” (මහා රජුනි, අපි ධර්ම රාජයන් වහන්සේගේ ශ්රාවක වූ ශ්රමණයෝ වෙමු. ඔබ කෙරෙහි ඇති අනුකම්පාවෙන්ම දඹදිව සිට මෙහි පැමිණියෙමු)
මිහින්තලාවේ අධ්යාත්මික පිබිදීම
ඉන්පසු සිදු වූයේ ඉතා සුන්දර, බුද්ධිමත් අදහස් හුවමාරුවකි. මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ රජුගෙන් අන්ධ භක්තියක් හෝ වැඳ වැටීමක් බලාපොරොත්තු වූයේ නැත. ඒ වෙනුවට උන්වහන්සේ රජුගේ තර්කානුකූල සහ විශ්ලේෂණාත්මක චින්තන හැකියාව පරීක්ෂා කිරීමට තීරණය කළහ. පර්වතය අසල තිබූ ගසක් පෙන්වමින්, උන්වහන්සේ ඉතිහාසයේ පළමු වරට වාර්තා වූ බුද්ධි පරීක්ෂණය වන සුප්රසිද්ධ “අඹ ගසේ ප්රශ්නාවලිය” ආරම්භ කළහ:
“මහරජ, මේ ගසට කුමක් කියත්ද?” මිහිඳු හිමියෝ ඇසූහ.
“ස්වාමීනී, මේ අඹ ගසකි.”
“මේ අඹ ගස හැර වෙනත් අඹ ගස් තිබේද?”
“ස්වාමීනී, තවත් බොහෝ අඹ ගස් තිබේ.”
“මේ අඹ ගසත්, අනෙක් අඹ ගසුත් හැර වෙනත් ගස් තිබේද?”
“එසේය ස්වාමීනී, අඹ නොවන වෙනත් බොහෝ ගස් තිබේ.”
“ඒ අඹ ගස් ද, අඹ නොවන ගස් ද හැර වෙනත් ගසක් ඉතිරිව තිබේද?”
තිස්ස රජු මොහොතක් නතර වී, සිනාසෙමින් ඉතා පැහැදිලිව මෙසේ පිළිතුරු දුන්නේය:
“ස්වාමීනී, ඒ මේ අඹ ගසම පමණි.”
මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ එය අනුමත කරමින් හිස සැලූහ. බෞද්ධ දර්ශනයේ ඇති සංකීර්ණ සහ ගැඹුරු තර්කනය තේරුම් ගත හැකි තියුණු මනසක් තිස්ස රජුට ඇති බව උන්වහන්සේ වටහා ගත්හ. ඉන්පසු රජුගේ ඥාතීන් සහ පරසතුරන් පිළිබඳව තවත් ප්රශ්නයක් ඇසූ අතර, රජු ඊට ද ඉතා දක්ෂ ලෙස පිළිතුරු දෙමින්, බුදුදහමේ ගැඹුරු බීජ වැපිරීමට තම මනස සාරවත් භූමියක් බව ඔප්පු කළේය.
අනතුරුව මිහිඳු හිමියන් විසින් “චූලහත්ථිපදෝපම සූත්රය” (ඇත් පියවර උපමා කර ගනිමින් සත්යය වටහා ගන්නා ආකාරය පිළිබඳ දේශනාව) දේශනා කරන ලදී. ඒ උතුම් දහම් පණිවිඩය දෙසවන වැකෙත්ම තිස්ස රජුගේ සිත තුළ තිබූ දඩයම් කිරීමේ ආශාව මුළුමනින්ම නැති වී ගියේය. ඔහු තම දුන්න සහ ඊතල බිම හෙළුවේය. ඒ පින්බර පොසොන් සඳ යට, රජු සහ ඔහුගේ පිරිස තෙරුවන් සරණ ගියහ.
අශෝක රජු එවූ උතුම්ම තෑග්ග මිතුරා වෙත ළඟා වී තිබුණි. අශෝක සහ තිස්ස අතර පැවති මිත්රත්වය ලෝක ඉතිහාසයේ උතුම්ම ඵලය නෙළාගෙන තිබුණි.
ශුද්ධ වූ හුවමාරුවක ජීවමාන උරුමය
අශෝක-තිස්ස මිත්රත්වය අපට කියා දෙන්නේ සැබෑ ඇසුර හෝ ආදරය යනු හුදු බාහිර ප්රශංසාවන් හෝ භෞතික භාණ්ඩ හුවමාරුවක් නොවන බවයි. සැබෑ මිත්රත්වය යනු අනෙකාගේ අධ්යාත්මික සහ මානසික දියුණුව ප්රාර්ථනා කිරීමයි. තමන් අඳුරෙන් මිදෙන මඟක් සොයාගත් විට, ඒ ආලෝකය තම මිතුරා සමඟ ද බෙදා ගැනීමයි.
අශෝක අධිරාජයා තම හොඳම මිතුරාට තාවකාලික වස්තුව වෙනුවට තමන් ලැබූ “නව ඥානය” තෑගි කිරීමට තීරණය කළ නිසා, ශ්රී ලංකාව වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ ථේරවාදී බුදුදහම එහි පිරිසිදු ස්වරූපයෙන් ආරක්ෂා වූ ද්වීපය බවට පත් විය. අනුරාධපුර රාජධානිය දඩයම් බිමක සිට මහා විහාර, ස්තූප සහ වැව් අමුණුවලින් පිරි, කරුණාව, අවිහිංසාව සහ සිහිකල්පනාව මත පදනම් වූ ශිෂ්ටාචාරයක උද්යානයක් බවට පත් විය.
අද දින, දිවයින පුරා පහන් දැල්වෙමින්, සුදු වතින් සැරසුණු සැදැහැවතුන් “සාදු, සාදු” නාදය පතුරුවද්දී, අප සමරන්නේ හුදු ඓතිහාසික සිදුවීමක් පමණක් නොවේ. අප සමරන්නේ අතීතයේ ගොඩනැඟුණු ඒ උතුම් සහෝදරත්වයේ පාලමයි. දීමට දැන සිටි රජෙකු සහ එය ඉතා ගෞරවයෙන් භාර ගැනීමට දැන සිටි රජෙකුගේ සුසංයෝගයයි.
සියලු දෙනාටම ශාන්තිමත් පොසොන් පොහෝ දිනයක් වේවා! මිතුරෙකුගෙන් මිතුරෙකුට දායාද වූ ඒ දහම් ආලෝකය අදත්, මතුවටත් අපගේ හදවත් ආලෝකමත් කෙරේවා!
සහෝදරත්වයෙන් එක්වෙමු…
©️ Satipatthana Magazine
