හේතුවකින් තොර ඵලයක් තියේද?

On Feb 26, 2026

බුදු දහමේ හදවත ලෙස සැලකෙන ගැඹුරුම ඉගැන්වීම වන්නේ “පටිච්චසමුප්පාදය” යි.

මෙය වචනය ඇසූ පමණින් ඉතා සංකීර්ණ යැයි සිතුනද, මෙහි සරල අර්ථය වන්නේ “හේතු ඵල දහම” යන්නයි.

එනම්, ලෝකයේ කිසිවක් ඉබේ පහළ නොවන බවත්, යම් දෙයක් හටගන්නේ තවත් දෙයකට හේතු වීමෙන් බවත් ය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙය කෙටියෙන් මෙසේ දේශනා කළහ:

🙏 “ඉමස්මිං සති ඉදං හෝති”

මෙය ඇති කල්හි, මෙය වෙයි

🙏”ඉමස්ස උප්පාදා ඉදං උප්පජ්ජති” –

මෙය උපදින විට, මෙය උපදී

මේ සඳහා සරල උදාහරණයකින් ගනිමු. පහනක් දැල්වෙන විට එළියක් ලැබෙයි. මෙහිදී පහන දැල්වීම ‘හේතුව’ යි. එළිය ලැබීම ‘ඵලය’ යි. පහන නිවී ගියහොත් (හේතුව නැති වුවහොත්), එළිය ද නැති වී යයි (ඵලය නැති වෙයි).

අපේ ජීවිතයේ සිදුවන සියලුම දුක සහ සැප නිර්මාණය වන්නේ ද මෙම න්‍යායට අනුව ය.

පටිච්චසමුප්පාද චක්‍රය (කරුණු 12)
අප සසර පුරා නැවත නැවත උපදිමින් දුක් විඳින්නේ ඇයි දැයි පැහැදිලි කිරීමට බුදුරජාණන් වහන්සේ පුරුක් 12 කින් යුත් දාමයක් පෙන්වා දුන්හ. මෙය ඉතා සරලව මෙසේ වටහා ගනිමු:

1. අවිජ්ජා (නොදැනීම)
මෙය මෝඩකම නොවේ. මෙය යනු චතුරාර්ය සත්‍යය (දුක, දුකට හේතුව, දුක නැති කිරීම, ඊට මඟ) ගැන ඇති අනවබෝධයයි. සැබෑ ලෝකය ඇති සැටියෙන් නොදකින නිසා අපි මුලාවට පත් වෙමු.

2. සංඛාර (කර්ම රැස් කිරීම)
අවිද්‍යාව නිසා අපි “මේවා මගේ, මට ඕන විදියට පවත්වන්න පුළුවන්” කියා සිතමින් පින් හෝ පව් කරමු. සිතින්, කයින් සහ වචනයෙන් කර්ම සකස් කරමු.

3. විඤ්ඤාණය (ප්‍රතිසන්ධි සිත)
එසේ රැස් කළ කර්ම ශක්තිය නිසා, මරණින් මතු මව් කුසක හෝ වෙනත් තැනක අලුත් සිතක් (විඤ්ඤාණයක්) හටගනී.

4. නාම-රූප (කය සහ සිත)
විඤ්ඤාණය හටගත් විට එයට පැවැත්ම සඳහා නාම (සිතේ කොටස් – විඳීම, හැඳිනීම ආදිය) සහ රූප (ශරීරය) අවශ්‍ය වේ. මව් කුසක කලලයක් වැඩෙන්නේ මේ නිසාය.

5. සළායතන (ඉන්ද්‍රියයන් හය)
නාම-රූප වැඩෙන විට ඇස, කන, නාසය, දිව, ශරීරය සහ මනස යන දොරටු හය නිර්මාණය වේ. මේවා හරහා තමයි අපි ලෝකය දකින්නේ.

6. ඵස්ස (ස්පර්ශය)
ඉන්ද්‍රියයන්ට රූප, ශබ්ද ආදිය හමු වීමයි. (උදා: ඇසට රූපයක් පෙනීම).

7. වේදනා (විඳීම)
ස්පර්ශය නිසා සැප, දුක හෝ මැදහත් බවක් දැනේ. (උදා: ලස්සන රූපයක් දුටු විට සතුටක් දැනේ).

8. තණ්හා (ආශාව/ඇලීම)
විඳීම නිසා අපි ඒ දේවල් වලට ඇලෙන්නෙමු. සැප දේට ආශා කරන අතර, දුක් දේ ප්‍රතික්ෂේප කරමු. මෙය සසර ගමනේ ප්‍රධාන බැඳීමයි.

9. උපාදාන (දැඩිව අල්ලා ගැනීම)
තණ්හාව වැඩි වූ විට අපි දේවල් “මගේ”, “මගේ ආත්මය” කියා තදින් අල්ලා ගනිමු. (උදා: මගේ දරුවා, මගේ මතය, මගේ දේපල).

10. භව (කර්ම සකස් වීම)
මෙසේ තදින් අල්ලා ගැනීම නිසා අපි නැවත උපතක් සඳහා අවශ්‍ය පරිසරය (භවය) සකස් කර ගනිමු.

11. ජාති (ඉපදීම)
සකස් වූ භවය නිසා නැවත උපතක් සිදුවේ.

12. ජරා, මරණ, සෝක, පරිදේව (දුක)
ඉපදුණු ඕනෑම කෙනෙකුට ලෙඩ වීම, වයසට යෑම සහ මරණය උරුම වේ. සියලු දුක් දොම්නස් හටගන්නේ මේ ඉපදීම මුල් කරගෙනයි.
එදිනෙදා ජීවිතයට මෙය ගලපා ගන්නේ කෙසේද?

පටිච්චසමුප්පාදය යනු හුදෙක් පොතක ඇති න්‍යායක් නොව, අපේ සිත තුළ මේ මොහොතේත් ක්‍රියාත්මක වන දෙයකි.

උදාහරණයක් ලෙස
ඔබට පාරේ යන විට ඉතා අලංකාර වාහනයක් පෙනෙනවා යැයි සිතන්න.
* අවිද්‍යාව: වාහනය දැක “මේක නිත්‍ය සැපයක් දෙන දෙයක්” කියා සිතයි.

* සංඛාර: එය ලබා ගැනීමට සැලසුම් කරයි.
* විඤ්ඤාණ/නාම-රූප/සළායතන/ඵස්ස: ඇසට වාහනය පෙනෙයි.
* වේදනා: “ෂා! මාර ලස්සනයි” කියා සතුටක් විඳියි.
* තණ්හා: “මටත් මේ වගේ එකක් තිබුණා නම්” කියා ආශාවක් උපදී.
* උපාදාන: “කොහොම හරි මේක ගන්න ඕන” කියා දැඩිව සිතට ගනී.
මෙම ක්‍රියාවලිය නිසා ඔබ ඒ වෙනුවෙන් වෙහෙසෙයි, ණය වෙයි, දුක් විඳියි. අවසානයේ වාහනය හැප්පුනොත් හෝ නැති වුනොත් ඔබ හඬා වැලපෙයි (දුක).

විසඳුම කුමක්ද?
මේ දාමයේ කොතැනක හෝ පුරුකක් කැඩුවහොත් දුක නැති වේ. අපට ලෙහෙසියෙන්ම පාලනය කළ හැක්කේ “තණ්හාව” යි.

වේදනාවක් (සැප හෝ දුක) දැනුන විට, එයට ප්‍රතිචාර නොදක්වා, “මෙය තාවකාලිකයි” කියා සිහියෙන් බැලිය හැකිනම්, තණ්හාව හට නොගනී. තණ්හාව නැති විට උපාදාන නැත. උපාදාන නැති විට භවය නැත. එවිට දුක හට නොගනී.

සාරාංශය
පටිච්චසමුප්පාදය අපට උගන්වන්නේ “හේතුවක් නිසා ඵලයක් හටගන්නා බවත්, එම හේතුව නැති කිරීමෙන් ඵලය (දුක) නැති කළ හැකි බවත්” ය.

ජීවිතයේ සැබෑ ස්වභාවය අවබෝධ කර ගැනීමෙන් අපට මේ අනන්ත සසර දුකින් නිදහස් විය හැකිය.

උතුම් ධර්ම දානමය කුසළය පින්වත් ඔබ සියළු දෙනාට චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධය පිණිසත් නොදන්නා දේ දැන දැක ගැනීම පිණිසත් හේතු වේවා..! වාසනා වේවා..!

තෙරුවන් සරණයි🙏