ප්රසිද්ධ පුද්ගලයන්ට අපහාස කිරීමේ මානසිකත්වය මනෝවිද්යාත්මක හා බුදුදහම ඇසුරින් විමසුමක්…
ආචාර්ය දමෙන්ද පෝරගේ
වර්තමාන ඩිජිටල් යුගය තුළ සමාජ මාධ්ය භාවිතයත් සමඟ ප්රසිද්ධ පුද්ගලයන්ට අපහාස කිරීම සහ ඔවුන්ගේ පෞද්ගලික ජීවිත විවේචනය කිරීම සාමාන්ය ප්රවණතාවක් බවට පත්ව ඇත. බොහෝ දෙනා මෙය විනෝදාංශයක් ලෙස සිදු කළ ද, මෙහි පසුපස ප්රබල මනෝවිද්යාත්මක සාධක මෙන්ම බරපතල ආගමික හා සදාචාරාත්මක බලපෑම් රැසක් පවතී. මිනිසුන් ඇයි මෙතරම් අනුන්ට අපහාස කිරීමට රුචිකත්වයක් දක්වන්නේ ද යන්න මනෝවිද්යාත්මකව සහ බුදුදහමට අනුව විමසා බැලීම වටී.
මනෝවිද්යාත්මක දෘෂ්ටිකෝණයෙන් බලන කල, ප්රසිද්ධ පුද්ගලයන්ට අපහාස කිරීමට පෙළඹෙන පුද්ගලයන් තුළ දැකිය හැකි ප්රධානතම ලක්ෂණය වන්නේ පහත් ආත්ම අභිමානයයි. තමන්ගේ ජීවිතය පිළිබඳ අතෘප්තිමත් භාවයකින් පෙළෙන පුද්ගලයන්, සමාජයේ ඉහළ තලයක සිටින පුද්ගලයෙකු පහත් කර සැලකීමෙන් තාවකාලික මානසික තෘප්තියක් ලබයි. “ඔහු කොතරම් පොහොසත් වුවත් ඔහුට චරිතයක් නැත” වැනි සිතුවිලි හරහා තමන්ගේ හීනමානය වසා ගැනීමටත්, තමන් එම පුද්ගලයාට වඩා උසස් බව පෙන්වීමටත් ඔවුන් උපවිඥානිකව උත්සාහ කරයි.
ඊර්ෂ්යාව සහ ද්වේෂය මෙහි ලා තවත් ප්රබල සාධකයකි. අනුන් සතු සම්පත්, ජනප්රියත්වය හෝ රූපය කෙරෙහි ඇති වන අසහනය අපහාසයක් ලෙස පිටතට පැමිණේ. මනෝවිද්යාවේ මෙය ‘Schadenfreude’ ලෙස හඳුන්වන අතර, එහි අදහස වන්නේ අනුන්ගේ විපතකදී හෝ පසුබෑමකදී සතුටු වීමයි. ප්රසිද්ධ පුද්ගලයෙකු යම්කිසි අර්බුදයකට ලක් වූ විට හෝ ඔවුන්ගේ පෞද්ගලික ජීවිතයේ රහසක් හෙළි වූ විට, බොහෝ පිරිසක් එය වටා රොක් වී අපහාස කරන්නේ එමගින් තමන්ගේ අභ්යන්තර ඊර්ෂ්යාව සනසා ගැනීමටය.
අන්තර්ජාලය තුළ පවතින “නමක් නැතිවීමේ නිදහස” (Anonymity) මෙම තත්වය තවදුරටත් උග්ර කරයි. සමාජය හමුවේ සාමාන්ය ගුණවත් පුද්ගලයන් ලෙස පෙනී සිටින අය පවා, ව්යාජ ගිණුම් හරහා සැඟවී සිටින විට තමන් තුළ පවතින ප්රචණ්ඩකාරී සහ සත්වික ගතිගුණ මුදා හරියි. මුහුණට මුහුණ හමුවන විට කීමට බිය වන දරුණු අපහාසයන්, ස්මාර්ට් ජංගම දුරකථනයක තිරයක් පිටුපස සැඟවී පැවසීමට ඔවුන් පසුබට නොවේ. මෙමගින් පෙනී යන්නේ පුද්ගලයාගේ සැබෑ සදාචාරය පවතින්නේ තමන් කවුදැයි අන් අය නොදන්නා අවස්ථාවක බවයි.
බුදුදහම අනුව විමසීමේදී, ප්රසිද්ධ පුද්ගලයන්ට අපහාස කිරීම යනු අකුසල් රැස්කර ගන්නා ප්රධාන මාර්ගයකි. බුදුදහම තුළ වාචසික විනයට හිමිවන්නේ සුවිශේෂී ස්ථානයකි. සම්පප්ප්රලාප (හිස් වචන), ඵරුසාවාචා (පරුෂ වචන), මුසාවාදා (බොරු කීම) සහ පිසුණා වාචා (කේලාම් කීම) යන සතර වාචසික අකුසලයන්ට අපහාස කරන්නා සෘජුවම හසු වේ. විශේෂයෙන්ම ප්රසිද්ධ පුද්ගලයෙකුගේ චරිතය ඝාතනය කිරීම සහ අසත්ය තොරතුරු සමාජගත කිරීම බරපතල පාපකර්මයක් ලෙස ධර්මයේ ඉගැන්වේ.
ඊර්ෂ්යාව සහ ද්වේෂය යනු සිත කිලිටි කරන කෙලෙස් ධර්මයන්ය. බුදුදහම උගන්වන්නේ අනුන්ගේ සැපතේදී සතුටු වන “මුදිතාව” නම් ගුණය වර්ධනය කර ගැනීමටයි. නමුත් අපහාස කරන්නා තුළ පවතින්නේ මුදිතාවට ප්රතිවිරුද්ධ ද්වේෂය මුල් වූ මානසිකත්වයකි. පරාභව සූත්රයට අනුව, අනුන්ගේ වැරදි සොයමින් කේලාම් කියමින් ඇවිදින පුද්ගලයා පිරිහීමට පත්වේ. වසල සූත්රයේ දී බුදුන් වහන්සේ දේශනා කළේ උපතින් නොව, තවෙකෙකුට අපහාස කිරීම වැනි පහත් ක්රියාවන්ගෙන් පුද්ගලයා වසලයෙකු වන බවයි.
කර්ම විපාක අනුව බලන කල, අනුන්ට අපහාස කරන පුද්ගලයා මෙලොවදීම සමාජයේ අවඥාවට ලක්වන අතර, පරලොවදී දුගතිගාමී වන බව සඳහන් වේ. චුල්ලකම්මවිභංග සූත්රයට අනුව අනුන්ට දොස් කීම, අපහාස කිරීම සහ නින්දා කිරීම යන කරුණු නිසා පුද්ගලයා මතු ආත්මයන්හි අල්පේශාඛ්යය (ප්රසිද්ධියක් නැති) සහ අවලස්සන පුද්ගලයෙකු වී උපත ලැබීමට ඉඩ ඇත. තමන් වපුරන දේ තමන්ටම නෙළා ගැනීමට සිදුවන බව මෙහිදී මැනවින් පැහැදිලි වේ.
මෙම අපහාස කිරීමේ සංස්කෘතියේ ආදීනව පුද්ගලයාට මෙන්ම සමාජයටද දරුණු ලෙස බලපායි. අපහාසයට ලක්වන ප්රසිද්ධ පුද්ගලයා දැඩි මානසික ආතතියට, විශාදයට (Depression) සහ ඇතැම් විට සියදිවි නසාගැනීම් වැනි අවාසනාවන්ත තීරණවලට පවා තල්ලු විය හැකිය. අනෙක් අතට, අපහාස කරන්නාගේ මනස නිරන්තරයෙන් ද්වේෂයෙන් පිරී පැවතීම නිසා ඔවුන්ගේ මානසික සෞඛ්යය මෙන්ම කායික සෞඛ්යයද පිරිහීමට ලක්වේ.
මීට විසඳුම ලෙස අප තුළ “යෝනිසෝ මනසිකාරය” හෙවත් නුවණින් විමසා බැලීමේ ශක්තිය වර්ධනය කරගත යුතුය. යමක් දුටු පමණින් හෝ ඇසූ පමණින් තීරණ නොගෙන, එය තමන්ටත් අනුන්ටත් යහපතක් වේදැයි සිතා බැලිය යුතුය. බුදුදහම පෙන්වා දෙන “අත්තානං උපමං කත්වා” (තමා උපමා කොට ගෙන අනුන් දෙස බලන්න) යන ප්රතිපත්තිය අනුගමනය කරන්නේ නම්, අපහාස කිරීමට පෙර තමන්ට එවැනි දෙයක් සිදු වුවහොත් දැනෙන වේදනාව ගැන අපට වැටහෙනු ඇත.
අවසාන වශයෙන්, ප්රසිද්ධ පුද්ගලයන්ට අපහාස කිරීම යනු තමන්ගේම මනසේ පවතින අසන්තෝෂය සහ රෝගී ස්වභාවය ලොවට ප්රදර්ශනය කිරීමකි. අනුන්ගේ ජීවිත විවේචනය කිරීමට වැය කරන කාලය සහ ශක්තිය තමන්ගේ පෞද්ගලික දියුණුව සඳහාත්, මනස පවිත්ර කර ගැනීම සඳහාත් යොමු කරන්නේ නම් එය තමන්ට මෙන්ම සමස්ත සමාජයටම මහත් ශාන්තියකි. සම්මා වාචාව සහ මෛත්රිය පෙරදැරි කරගත් සමාජයක් තුළ මෙවැනි නීච ක්රියාවන්ට ඉඩක් නොලැබෙනු ඇත.
අපහාසය යනු තවෙකෙකු දෙසට එල්ල කරන අවියකට වඩා, තමාගේම ආධ්යාත්මය පිරිහීමට ලක් කරන මාරක විෂකි. අනුන්ගේ ජනප්රියත්වය හෝ පෞද්ගලිකත්වය විවේචනය කරන සෑම මොහොතකම අප ප්රදර්ශනය කරන්නේ ඔවුන්ගේ දුර්වලතාවක් නොව, අප තුළ පවතින අසහනය, ඊර්ෂ්යාව සහ හීනමානයයි. සයිබර් අවකාශයේ “නමක් නැතිවීමේ නිදහස” තුළ අප පවසන වචන තිරයක් මත මැකී ගියද, එමගින් ජනිත වන කර්ම විපාකය සෙවනැල්ල මෙන් අප පසුපස ලුහුබඳින බව අමතක නොකළ යුතුය. ප්රසිද්ධ පුද්ගලයාද රුධිරයෙන් හා මාංශයෙන් සැදුම්ලත්, වේදනාව දැනෙන මිනිසෙකු බව වටහා ගැනීමට තරම් අප මනුෂ්යත්වයෙන් පෝෂණය විය යුතුය.
ලොව නිවැරදි කිරීමට පෙර, තමාගේ මනස නැමති කැඩපත දෙස බලා තමා තුළ ඇති අකුසල් මූලයන් හඳුනා ගැනීම සැබෑ බුද්ධිමතාගේ ලක්ෂණයයි. අනුන් හෙළා දැකීමෙන් ලබන තාවකාලික වින්දනයට වඩා, අනුන්ගේ දියුණුවේදී සතුටු වන මුදිතාවත්, මෛත්රී සහගත වාචසික විනයත් ප්රගුණ කිරීමෙන් ලබන සැනසීම උතුම්ය.
“තමා උපමා කොට ගෙන අනුන්ට හිංසා නොකරන්න” යන බුදු වදන තේමාව කරගනිමින්, අපහාසයෙන් තොර, ගෞරවනීය සහ මනුෂ්යත්වය අගයන සමාජයක් ගොඩනැගීම අප සැමගේ වගකීමකි. අප වචනයෙන් මෙන්ම සිතුවිල්ලෙන් ද අනුන්ව පෝෂණය කරන්නෙකු මිස, මිනිස් සමාජයේ සාමය වනසන්නෙකු නොවිය යුතුය.
සහෝදරත්වයෙන් එක්වෙමු.
© බෞද්ධ සහෝදරත්වය
